Wyposażenie warsztatu ślusarskiego – sprzęt, osprzęt, akcesoria

Dlaczego pneumatyka w ślusarni?

Z punktu widzenia warsztatu ślusarskiego pneumatyka ma kilka kluczowych zalet:

• wysoka gęstość mocy – narzędzia pneumatyczne są lekkie, a jednocześnie dysponują dużą mocą i momentem obrotowym;

• bezpieczeństwo – brak energii elektrycznej w samym narzędziu (tylko powietrze) ogranicza ryzyko porażenia i iskrzenia, ważne przy pracy np. przy konstrukcjach narażonych na pyły metaliczne;

• wytrzymałość i odporność – narzędzia pneumatyczne dobrze znoszą pracę w ciężkich warunkach (pył, wilgoć, wibracje);

• prostota regulacji – moment, siłę czy prędkość można łatwo korygować poprzez ciśnienie i przepływ powietrza;

• łatwość integracji – siłowniki, zawory i osprzęt pneumatyczny można zintegrować z prostą automatyką nawet w niewielkim warsztacie.

Fundamentem jest jednak dobrze zaprojektowany system sprężonego powietrza – od kompresora, przez instalację, aż po końcowe narzędzia i siłowniki.

Źródło sprężonego powietrza – serce ślusarni

Kompresory do ślusarni

W ślusarni najczęściej spotykamy:

• kompresory tłokowe – popularne w małych i średnich warsztatach; proste konstrukcyjnie, tańsze inwestycyjnie, dobre do pracy przerywanej;

• kompresory śrubowe – w większych ślusarniach, pracujących w trybie wielozmianowym; zapewniają stabilne ciśnienie, wysoką wydajność i lepszą efektywność energetyczną przy dłuższej pracy.

Dobór kompresora opiera się m.in. na:

• wymaganym ciśnieniu roboczym (typowo 6–10 bar),

• sumarycznym zapotrzebowaniu na powietrze (l/min lub m³/h) wszystkich narzędzi i siłowników,

• charakterze pracy (okazjonalna, cykliczna, ciągła),

• możliwościach rozbudowy (np. rezerwa na kolejne stanowiska czy narzędzia).

Pneumat System oferuje szeroką gamę kompresorów warsztatowych i przemysłowych – od niedużych maszyn mobilnych po rozbudowane zestawy sprężarkowe ze zbiornikami, osuszaczami i automatyką sterującą.

Zbiorniki sprężonego powietrza

Zbiornik (tzw. „butla” lub zbiornik ciśnienia wyrównawczy):

• stabilizuje ciśnienie w instalacji,

• umożliwia efektywniejszą pracę kompresora (mniej częste załączenia),

• stanowi bufor na chwilowe szczyty poboru.

Istotny jest jego dobór objętości (typowo od 100–500 l dla małych ślusarni, do nawet kilku tysięcy litrów w większych zakładach) oraz prawidłowe wyposażenie: spust kondensatu, zawór bezpieczeństwa, manometr.

Osuszanie i uzdatnianie powietrza na poziomie źródła

W ślusarni powietrze często pracuje w warunkach zapylenia oraz wahania temperatury. Kondensacja pary wodnej jest nieunikniona. Dlatego warto:

• zastosować osuszacz membranowy lub osuszacz ziębniczy,

• przewidzieć odwadniacze automatyczne w zbiornikach i separatorach,

• zainstalować filtry wstępne (odporne na mgłę olejową, cząstki stałe).

Dobre uzdatnienie powietrza to mniejsza korozja narzędzi i armatury, rzadsze awarie siłowników i zaworów oraz lepsza jakość pracy (brak „plucia” wodą z pistoletu do przedmuchiwania).

Instalacja sprężonego powietrza w ślusarni

System rur i rozprowadzenie

W nowoczesnych ślusarniach coraz częściej stosuje się instalacje z rur aluminiowych lub wielowarstwowych:

• lekkie, łatwe w montażu, odporne na korozję,

• małe straty ciśnienia dzięki gładkim ściankom,

• możliwość łatwej rozbudowy i modyfikacji.

Alternatywą jest stal ocynkowana lub nierdzewna, wciąż spotykana w starszych realizacjach. Przy modernizacji wiele warsztatów przechodzi jednak na systemy modułowe.

Pneumat System oferuje kompletne systemy instalacji sprężonego powietrza (rury, kształtki, złączki, uchwyty, zawory odcinające), wraz z doradztwem w zakresie projektowania i optymalizacji.

Punkty poboru powietrza

W ślusarni kluczowe są ergonomiczne:

• gniazda szybkozłączy przy stanowiskach roboczych,

• zawory odcinające z możliwością odcięcia fragmentu instalacji,

• bębny nawojowe z wężem – idealne do mobilnej pracy na dużej przestrzeni hali.

Do dystrybucji medium stosuje się węże:

• PU (poliuretanowe) – elastyczne, odporne na załamania;

• PE (polietylenowe) – lekkie, dobre do stałych połączeń;

• gumowe / PVC – klasyczne, odporne mechanicznie, często w wersjach olejoodpornych.

Pneumat System posiada w ofercie pełny przekrój węży pneumatycznych, szybkozłączy, nypli, złączy bezpiecznych, a także bębny zwijane na ścianę lub sufit.

Przygotowanie powietrza przy stanowisku

Bezpośrednio przed narzędziem ślusarskim powietrze powinno być:

• odpowiednio przefiltrowane,

• zredukowane do wymaganego ciśnienia roboczego,

• w razie potrzeby nasmarowane (mgła olejowa dla narzędzi wymagających smarowania).

Służą do tego stacje przygotowania powietrza (FRL – Filter, Regulator, Lubricator):

• filtry ciśnieniowe o różnych dokładnościach (np. 5 µm, 1 µm),

• reduktory ciśnienia z manometrami,

• smarownice z regulowanym podawaniem oleju.

Dla wielu nowoczesnych narzędzi „bezolejowych” stosuje się układy bez smarownicy, korzystając z fabrycznego smarowania i materiałów o niskim współczynniku tarcia.

Pneumat System dostarcza kompletne stacje FRL oraz pojedyncze elementy filtracyjne i regulacyjne, w różnych średnicach przyłączy (np. 1/4", 3/8", 1/2", 3/4", 1").

Narzędzia pneumatyczne w ślusarni

To najbardziej „widoczny” element pneumatyki w warsztacie ślusarskim.

Szlifierki pneumatyczne

W ślusarni standardem są:

• szlifierki proste (do pracy z nasadkami ściernymi, frezami, kamieniami),

• szlifierki kątowe (tarcze do cięcia i szlifowania stali, stali nierdzewnej),

• szlifierki trzpieniowe / mini-szlifierki (precyzyjna obróbka krawędzi, fazowanie, gratowanie).

Parametry istotne przy doborze:

• prędkość obrotowa (np. 10 000–25 000 obr./min),

• zalecana średnica tarczy / narzędzia,

• zapotrzebowanie na powietrze (np. 300–600 l/min przy 6,3 bar),

• poziom drgań i hałasu,

• ergonomia (masa, kształt korpusu, możliwość pracy jedną ręką).

Klucze udarowe i zapadkowe

W ślusarni – zwłaszcza przy montażu/demontażu konstrukcji, śrub kotwiących, elementów maszyn – niezbędne są:

• klucze udarowe (1/2", 3/4", 1") – wysoki moment dokręcania, możliwość regulacji, szybkie odkręcanie zapieczonych połączeń;

• klucze zapadkowe – mniejsze momenty, ale świetna ergonomia w ciasnych przestrzeniach, np. przy zabudowie maszyn.

Dobór obejmuje: max moment (Nm), prędkość biegu jałowego, masę, hałas, zapotrzebowanie na powietrze i zalecane smarowanie.

Wiertarki i gwintownice pneumatyczne

Przy wykonywaniu otworów, rozwiercaniu, przygotowaniu gwintów:

• wiertarki pneumatyczne – jedno- i wielobiegowe, z uchwytem szybkozaciskowym;

• gwintownice pneumatyczne – do seryjnego wykonywania gwintów w konstrukcjach stalowych, płytach, elementach maszyn.

Zalety: stabilna prędkość obrotowa, brak przegrzewania narzędzia, możliwość pracy ciągłej, duża trwałość.

Piły i narzędzia do cięcia

W ślusarni wykorzystuje się również:

• piły szablasto-pneumatyczne – do cięcia profili, rur, blach w miejscach trudno dostępnych,

• wyrzynarki pneumatyczne – do wycinania kształtów, otworów fasolkowych, łuków,

• nożyce pneumatyczne do blach – dla powtarzalnych operacji cięcia.

Młotki i dłuta pneumatyczne

W pracach rozbiórkowych, kuciu, dopasowywaniu elementów, usuwaniu spoin:

• młotki igłowe – do usuwania rdzy, zgorzeliny, pozostałości spoin,

• młotki / dłuta pneumatyczne – do kucia, wybijania elementów, usuwania nitów.

Pistolety do przedmuchiwania i czyszczenia

W każdym warsztacie:

• usuwanie wiórów i opiłków z imadła, stołu, detalu,

• wydmuchiwanie pyłu ze skrzynek, szaf elektrycznych, konstrukcji.

Ważne jest stosowanie pistoletów bezpiecznych, ograniczających ryzyko uszkodzenia słuchu oraz zgodnych z wymaganiami BHP (odpowiedni kształt dyszy, ograniczenie ciśnienia na wylocie).

Pneumat System posiada w asortymencie szeroką gamę narzędzi pneumatycznych (szlifierki, klucze, wiertarki, piły, młotki, pistolety) wielu producentów oraz pełne zaplecze osprzętu (nasadki, tarcze, wiertła, dysze).

Pneumatyka w stanowiskach i przyrządach ślusarskich

Pneumatyka w ślusarni to nie tylko „ręczne” narzędzia. Coraz częściej wykorzystuje się siłowniki i zawory do budowy:

• zacisków i imadeł pneumatycznych – umożliwiają szybkie mocowanie detali przy obróbce;

• docisków i pozycjonerów – utrzymanie elementów w stałej pozycji podczas spawania, wiercenia, gwintowania;

• prosty automatów montażowych – np. dociskanie elementów podczas klejenia, nitowania, montażu.

Typowe elementy:

• siłowniki ISO (okrągłe, kompaktowe, napędy beztłoczyskowe),

• zawory 3/2, 5/2, 5/3 sterowane ręcznie, nożnie lub pneumatycznie,

• zawory logiczne, dławiące, szybkozamykające,

• elementy montażowe (uchwyty, przeguby, prowadnice).

Pneumat System – jako dostawca kompletnych rozwiązań pneumatycznych – oferuje nie tylko pojedyncze komponenty, ale także wsparcie projektowe przy budowie prostych przyrządów ślusarskich opartych o siłowniki i zawory.

Bezpieczeństwo i higiena pracy przy pneumatyce

W ślusarni z rozbudowaną pneumatyką należy zwrócić szczególną uwagę na:

1. Hałas – narzędzia pneumatyczne i wypływ powietrza generują wysoki poziom dźwięku; konieczne są ochronniki słuchu, a także stosowanie tłumików hałasu na wylotach zaworów.

2. Kondensat – woda i olej spływające ze zbiorników, filtrów i instalacji muszą być odprowadzane w sposób zgodny z przepisami (separator olej/woda, okresowe opróżnianie).

3. Bezpieczeństwo narzędzi – kontrola zużycia przewodów, złączy, węży; uszkodzony wąż pod ciśnieniem to realne zagrożenie dla pracownika.

4. Odpowiednie ciśnienie robocze – nadmierne ciśnienie może prowadzić do uszkodzeń narzędzi, instalacji i detali oraz zwiększać ryzyko wypadków.

5. Czystość stanowiska – usuwanie opiłków i pyłów przy użyciu odciągów i odkurzaczy przemysłowych, a nie tylko przedmuchu sprężonym powietrzem (co generuje chmurę pyłu i zanieczyszcza otoczenie).

Pneumat System wspiera zakłady w doborze bezpiecznych elementów pneumatyki, a także w modernizacji istniejących instalacji pod kątem BHP.

Dobór systemu pneumatycznego do skali ślusarni

a) Mały warsztat ślusarski

Charakterystyka:

• 1–3 stanowiska pracy,

• kilka podstawowych narzędzi pneumatycznych (szlifierka, klucz, pistolet),

• praca raczej przerywana.

Rozwiązanie:

• kompresor tłokowy (np. 2–5,5 kW) z niewielkim zbiornikiem,

• prosta instalacja (nawet częściowo oparta na wężach i kilku punktach poboru),

• podstawowa stacja FRL przy każdym stanowisku,

• 1–2 bębny z wężem.

b) Średnia ślusarnia usługowa

Charakterystyka:

• 3–10 stanowisk roboczych,

• intensywne wykorzystanie narzędzi pneumatycznych,

• okazjonalne zastosowanie siłowników w przyrządach.

Rozwiązanie:

• kompresor powietrza (często śrubowy) z wydajnością dopasowaną do sumarycznego poboru,

• rozprowadzona instalacja z rur aluminiowych lub stalowych,

• kilka stacji przygotowania powietrza,

• narzędzia pneumatyczne w kilku typach (cięcie, szlifowanie, wiercenie, montaż).

c) Ślusarnia w zakładzie produkcyjnym

Charakterystyka:

• integracja z zakładową siecią sprężonego powietrza,

• praca wielozmianowa,

• rozbudowane stanowiska montażu z siłownikami, automatycznymi zaciskami i przyrządami.

Rozwiązanie:

• centralna sprężarkownia (zwykle kilka kompresorów śrubowych, osuszacze, zbiorniki),

• instalacja pierścieniowa z odgałęzieniami do ślusarni,

• zaawansowane przygotowanie powietrza i lokalne stacje FRL,

• szerokie spektrum narzędzi i układów pneumatycznych, integracja z automatyką (elektrozawory, sterowanie z PLC).

Pneumat System, oprócz sprzedaży komponentów, oferuje wsparcie w doborze, audycie i optymalizacji systemów pneumatycznych dopasowanych do skali i profilu pracy ślusarni.

Najczęstsze błędy w eksploatacji pneumatyki w ślusarni

1. Zbyt mały kompresor – pracuje praktycznie bez przerwy, przegrzewa się, generuje wilgoć i częste awarie.

2. Brak osuszania powietrza – korozja narzędzi i instalacji, problemy z zaworami, siłownikami i gwintami.

3. Brak filtracji na stanowisku – zabrudzenia dostają się do narzędzi, skracając ich żywotność.

4. Przewymiarowane ciśnienie – sztucznie zawyżone ciśnienie „dla pewności” powoduje zwiększone zużycie powietrza i energii oraz przyspiesza zużycie narzędzi.

5. Stosowanie przypadkowych węży i złączek – np. węże nieprzystosowane do ciśnienia roboczego, brak zabezpieczeń przed wyrwaniem.

6. Brak regularnego serwisu – nieregularna wymiana oleju w sprężarce, filtrów, smarowanie narzędzi „od święta”, brak przeglądów szczelności instalacji.

Autor:
Wojciech Nowaczyk
Starszy doradca ds.
techniczno-handlowych
Pneumat.

Autor:
Wojciech Nowaczyk
Starszy doradca ds.
techniczno-handlowych
Pneumat.